Wandelen als pad

Vroeg boeddhisme — Satipaṭṭhāna

De oudste vorm. De Boeddha liep een recht pad heen en weer; het Satipaṭṭhāna-onderricht noemt het gaan uitdrukkelijk als houding voor opmerkzaamheid — ‘lopend weet hij dat hij loopt’. Het lopen zelf is het enige object, zonder toevoeging.

In de praktijkLoop een recht pad van zo’n twintig passen traag heen en weer; volg het optillen, verplaatsen en neerzetten van elke voet.

Zen — tussen twee zittingen

Tussen perioden van zitten, om de meditatieve geest mee te dragen. In de Sōtō uiterst traag — een halve voetlengte per uitademing; in de Rinzai juist kwiek. De handen in shashu tegen de borst. Geen bestemming dan de plek waar je staat.

In de praktijkZet bij elke uitademing een halve voetlengte; de plek waar je dan bent, is telkens de enige plek in het universum.

Plum Village — Thich Nhat Hanh

‘Lopen zonder aankomen’, noemde Thich Nhat Hanh het: niet ergens heen, maar het gaan als doel. Een korte versregel (gāthā) wordt op de stappen gelegd, en de voet ‘kust de aarde’. Het wonder, schreef hij, is niet over water lopen maar over de groene aarde.

In de praktijkAdem in op enkele stappen met ‘ik ben aangekomen’; adem uit op de volgende met ‘ik ben thuis’.

É. Stiegler, jaren 1980

Stiegler zag Afghaanse karavaandragers honderden kilometers afleggen zonder uitputting, enkel ademend door de neus. Hij bracht het terug tot een ritme dat stap en adem koppelt, aanpasbaar aan vlak, klim of afdaling.

In de praktijkBasisritme 3-1-3-1: in op drie stappen, één stap vol vasthouden, uit op drie stappen, één stap leeg — alles door de neus.

Edo-Japan — bushi en boeren

Arm en been aan dezelfde kant bewegen samen, zonder de romp te draaien. Kleine, glijdende passen, met de kracht uit bekken en heiligbeen in plaats van de spieren. Zuinig en stabiel — gemaakt voor oneffen, natuurlijk terrein.

In de praktijkLaat de romp stil; beweeg rechterarm met rechterbeen, linker met linker, en houd de voeten laag bij de grond.

Tendai — berg Hiei

De ‘marathonmonniken’: tot duizend dagen over zeven jaar, in een wit doodskleed, met touw en mes als herinnering aan de inzet. Toch is het oogmerk niet het lopen, maar te voet gaan van heiligdom naar heiligdom — en de boeddhanatuur zien in berg, rivier, gras en boom.

In de praktijkLoop niet om ergens te komen, maar om onderweg te groeten wat je passeert.

Daoïsme / baguazhang

Een eeuwenoude Daoïstische oefening, ‘het draaien in verering van de hemel’: rondlopen om qi en geest door uiterlijke beweging tot innerlijke stilte te brengen. In het baguazhang loopt men de acht trigrammen, en dus de gestage verandering van de natuur.

In de praktijkLoop een trage cirkel met de blik naar het midden gericht; verander geregeld van richting.

Taijiquan

In de taiji-gang is elke stap een trage overgang van vol naar leeg: het gewicht zinkt volledig in één been (vol) voor het andere zich losmaakt (leeg). De aandacht rust in de dantian, onder de navel; de romp blijft verticaal en ontspannen.

In de praktijkVerleg het gewicht volledig voor je de andere voet optilt; voel het wisselen van vol naar leeg.

Hindoeïsme / boeddhisme

Niet ergens heen, maar eromheen — om een tempel, een stoepa, een berg (de Arunachala, de Kailash), het heilige steeds aan de rechterhand. Het midden wordt zo dichterbij gehouden dan met aankomen mogelijk zou zijn.

In de praktijkKies een boom, een steen, een midden; loop er traag en aandachtig omheen.

Islam — de hadj

Zeven omgangen rond de Ka'ba vormen het hart van de bedevaart, gevolgd door de sa'y, het gaan tussen Ṣafā en Marwa. Het lopen is hier geen voorbereiding op de rite — het ís de rite.

In de praktijkWat zou het zijn als het gaan zelf de eredienst was, en niet de weg ernaartoe?

Christelijke bedevaart, 9e eeuw

De Weg van Sint-Jacob, sinds de 9e eeuw belopen naar diens graf in Compostela; de pelgrim draagt de schelp, en gaat soms door tot Finisterre, ‘het einde van de aarde’. Onderzoek bij teruggekeerden wijst op blijvende verschuivingen: meer verbondenheid, minder hechting aan het materiële.

In de praktijkEen lange weg verandert de wandelaar lang voor hij aankomt — let onderweg op wat afvalt.

Chartres, vroege 13e eeuw

Eén kronkelend pad naar het midden en terug, in de vloer van de kathedraal gelegd — een bedevaart die men staande houdt op enkele vierkante meters. Verdwalen is onmogelijk; er is alleen het vertrouwen dat de weg je draagt.

In de praktijkVolg de bochten zonder vooruit te kijken; de omweg ís de route.

J. Krishnamurti

Krishnamurti liep dagelijks en noteerde zijn natuurwaarnemingen (gebundeld als ‘All the Marvelous Earth’). Voor hem was meditatie geen methode of techniek, maar een keuzeloos gewaarzijn — dat evengoed kan opkomen al lopend in het bos vol licht en schaduw.

In de praktijkGeen oefening, geen doel — enkel kijken, zonder de dingen te benoemen.

Robert Chuckrow, Tai Chi Walking (2002)

De natuurkundige en taijibeoefenaar Chuckrow — leerling van Cheng Man-ch'ing — brengt de taijiprincipes uit de vorm terug naar het alledaagse gaan: omdat lopen zo natuurlijk is, kan het verfijnd worden tot het meditatie wordt én het lichaam spaart. Geen prestatie of vetverbranding, maar een zachte landing van de voet, een opgerichte houding en beweging die uit het midden vertrekt — de brug tussen de formele oefening en elke stap van de dag.

In de praktijkKies een stuk van je dagelijkse route en loop het iets trager: laat de voet zacht landen en afrollen, de kruin licht omhoog, de schouders los — en merk hoe natuurlijk wandelen oefening wordt.

Aikidō en iaijutsu

Het schuivende voetwerk van de zwaardman: de voeten houden contact met de grond en het verplaatsen blijft kort en dynamisch. Men beweegt vanuit het centrum (hara) voor- of achterwaarts, het gewicht op de bal van de voet en de hiel net geheven — gereed om te springen. In het aikidō staat men in hanmi (半身), het lichaam smal en half gedraaid, en wisselt men van links naar rechts — hidari, migi, hidari — terwijl de ingaande beweging (入身, irimi) telkens behouden blijft.

In de praktijkSchuif enkele passen vooruit zonder de voeten op te lichten, het gewicht op de bal van de voet en de hiel net geheven; beweeg vanuit het midden en blijf bij elke pas alert en in evenwicht.

doorheen de tradities

Stil lopen is in vrijwel elke vorm de drager. De stilte buiten is geen leegte maar een ruimte, waarin hoorbaar wordt wat anders overstemd werd — ook de onrust van binnen.

In de praktijkLaat het gesprek wegvallen en luister naar wat de stilte vrijgeeft.

omgevingspsychologie / shinrin-yoku

De attention restoration theory onderscheidt de inspannende, gerichte aandacht van de ‘zachte fascinatie’ waarmee men moeiteloos bladeren, licht en water opmerkt — en die het uitgeputte aandachtssysteem laat herstellen. Japans onderzoek naar shinrin-yoku mat lagere cortisol en hogere afweeractiviteit.

In de praktijkLaat de blik vinden in plaats van zoeken; geef de aandacht niets te presteren.

Afghaanse gang · kinhin · gāthā

Het koppelen van stap en adem keert in vele vormen terug — de Afghaanse telling, de Zen-stap op de uitademing, de versregel van Plum Village. Een maat die het denken niet hoeft te regelen en die het lichaam vanzelf draagt.

In de praktijkLaat de adem de pas vinden, niet omgekeerd.

Thich Nhat Hanh / ‘earthing’

‘Kus de aarde met je voeten’, schreef Thich Nhat Hanh. Bij elke stap een kort contact en weer loslaten; het gewicht dat de grond vertrouwt. Blootsvoets lopen wordt met ontspanning en betere doorbloeding in verband gebracht.

In de praktijkVoel achtereenvolgens de hiel, de bal en de tenen de grond raken.

J. Krishnamurti / de sangha

Krishnamurti beschreef zijn verhouding tot de toehoorder als ‘twee vrienden die samen een laan af lopen’ — niet leraar en volgeling. Naast elkaar, dezelfde kant op, ontstaat een gesprek dat zittend tegenover elkaar uitblijft.

In de praktijkLoop naast iemand zonder elkaar aan te kijken, en merk wat zich makkelijker laat zeggen.

peripatetici · Nietzsche · Thoreau

Van Aristoteles’ Lyceum tot Nietzsche (‘alle werkelijk grote gedachten worden al gaande bedacht’), Rousseau en Thoreau loopt een lange westerse lijn waarin het lichaam dat gaat de geest losmaakt. Minder meditatie dan denkend wandelen — maar verwant.

In de praktijkNeem een onopgeloste vraag mee en laat het lopen erop kauwen.

Plum Village / Daoïsme

‘Wensloosheid’ noemt het boeddhisme het: niets vóór je plaatsen om achterna te rennen, want alles is al hier. De cirkel van het baguazhang gaat nergens heen; de wandeling zonder bestemming kent geen tekort.

In de praktijkLoop een ronde waarbij aankomen geen enkele rol speelt — er valt niets te bereiken.

Zen

Na de zit de gewone gang. In het Zen is kinhin de brug terug naar het alledaagse: de aandacht van de meditatiehal wordt mee naar buiten gedragen. De beoefening toont zich niet op het kussen, maar in de eerste stappen erna — wanneer diezelfde aandacht het gewone lopen draagt.

In de praktijkNeem de kwaliteit van het aandachtige gaan mee in de eerste honderd stappen van je gewone dag.